Een lastig gesprek

Rapport Commissie Behoorlijk Bestuur

Het rapport dat onder voorzitterschap van Femke Halsema door de commissie Behoorlijk Bestuur tot stand is gekomen, is 11 september 2013 aan minister Kamp van EZ aangeboden.

Op 13 december 2013 kwam minister Kamp met de kabinetsreactie op dit rapport. In het kort komt deze erop neer dat (semi) publieke organisaties zelf aan de slag zullen moeten gaan om de inzichten uit het eindrapport van de commissie Behoorlijk Bestuur in governancecodes maar beter nog in hun gedrag te verankeren.

HPV heeft in het onderzoek van deze commissie haar input gegeven. Met name rond mogelijkheden en ontwikkelingen van het bij het bestuur en de bedrijfsvoering van publieke dienstverlening betrekken van burgers, cliënten, belanghebbenden etc. de stakeholders.

Om de interne organisatie van de instellingen te verbeteren doet de Commissie praktische aanbevelingen voor onder meer het aannamebeleid van bestuurders, het financieel beheer, het interne toezicht en de transparantie over prestaties.

Bovenal is echter een open cultuur nodig waarin bestuurders onderling en met alle  belanghebbenden een ‘lastig gesprek’ aangaan over gedrag. Dit gesprek moet in het teken staan van publieke dienstbaarheid, waarvoor de Commissie vier leidende principes introduceert. Het eerste en meest voorname principe luidt dat de burger eigenaar is van de semipublieke sector.

De Commissie oordeelt dat gedragscodes bij dat gesprek zeker behulpzaam zijn en noemt in haar aanbevelingen 12 voorschriften waaraan goede gedragscodes voor bestuurders en toezichthouders in ieder geval dienen te voldoen. Tegelijkertijd waarschuwt ze die codes niet te hanteren als simpele ‘bezweringsformule’: een lijst van do’s and don’ts doet geen recht aan de ingewikkelde en vaak bureaucratische structuur in de semipublieke sector.

Die sector kent drie grote weeffouten waarvoor de Commissie nadrukkelijk aandacht vraagt. Ten eerste is de publieke belangenbehartiging door de sector ondergesneeuwd geraakt als een gevolg van schaalvergroting, deregulering en de intrede van de ‘bedrijfsmatige overheid’. Ten tweede wordt in de politieke sturing en controle te eenzijdig gelet op (financiële) kwantitatieve prestaties en te weinig op kwaliteit. Ten derde is de verdeling van verantwoordelijkheden tussen instellingsbestuur, intern en extern toezicht en politiek onvoldoende helder, waardoor de verantwoordelijkheid op cruciale momenten dreigt te ontbreken.

Dat kan hersteld worden door onder andere door de publieke belangen opnieuw te ijken, heldere kwaliteitsvereisten te stellen en het interne en externe toezicht beter te positioneren. De positie van burgers en werknemers kan worden versterkt door de medezeggenschap uit te
breiden en de Nationale Ombudsman toe te laten tot de sector.

Nieuw Beheer en Toezichtkader semipublieke sector
Minister Dijsselbloem heeft in reactie op dit rapport een nieuw beheer en toezichtkader voor de semipublieke sector opgesteld. Dit normenkader (Kamerstuk 33822 nrs 1 en 2) wordt ook voor verzelfstandigde uitvoeringsorganisaties voorgesteld. Nadere bespreking van dit kader mede naar aanleiding van een gesprek met het Ministerie van Financiën en de effecten daarvan is elders op deze site te vinden. De verwijzing vindt u onderaan deze tekst.

HPV en de aanbevelingen
De aanbevelingen van de commissie zullen in de gesprekken van en met HPV-leden terugkomen. Tevens zullen de aanbevelingen daar waar deze nog niet zijn geïncorporeerd in onze Code Goed Bestuur Publieke Dienstverleners, deel uit maken van een volgende herijking van de code. Dit omdat zo gepoogd wordt ook cultuuraspecten toetsbaar te maken. Er ontstaat ook een wat meer directe aanleiding iets met deze aanbevelingen te doen.

HPV monitort namelijk jaarlijks de werking van de code bij haar leden. De monitor rapporteert aan de leden én de geïnteresseerde maatschappij. Blijkens de bevindingen van de commissie zijn HPV én haar leden hier helaas nog een zeldzame positieve uitzondering.

HPV faciliteert haar leden om binnen de doelen en kaders van het Handvest Publiek Verantwoorden het betekenisvolle gesprek met stakeholders aan te gaan. HPV toetst of dit gebeurt. HPV ontwikkelt op dit moment met externe partners een nieuwe vorm van stakeholdermanagement in de (semi)publieke sector. Daarin wordt ook de wijze van toetsing cq visitatie door HPV opnieuw bezien en in een pilot uitgeprobeerd. HPV neemt in dit traject het ministerie van EZ mee.