Werkbezoek HPV Zweden

Zweedse ‘Agencies’: meer eigen verantwoordelijkheid en meer afstand van politiek

Zweden lijkt in een aantal opzichten bestuurlijk en organisatorisch op Nederland. Tegelijkertijd is het ook een samenleving met een andere historie en bestuurscultuur. Het was een lang gekoesterde wens van het HPV-bestuur om eens een kijkje te nemen in een ander (met Nederland vergelijkbaar) land. Doel hiervan was om te observeren, te leren en te discussiëren met onze Zweedse collega’s en de laatste inzichten van de Zweedse bestuurswetenschap te vernemen. Hoe zijn de opdrachtgever- en opdrachtnemer-verhoudingen gestructureerd? Hoe is het toezicht en de verantwoording georganiseerd? Hoe staat de bestuurswetenschappen in Zweden tegenover hun eigen systeem rond de uitvoering, de agencies en wat is ervan te leren voor de situatie in Nederland? Op 26 en 27 oktober vertrokken negen Nederlandse bestuurders naar Zweden. Belangrijkste bevindingen: agencies in Zweden hebben meer eigen verantwoordelijkheid en staan op grotere afstand van de politiek.

Het tienjarig bestaan van de HPV was een mooie aanleiding om voor dit korte werkbezoek. De negen Nederlandse topbestuurders van SVB, CVZ, DUO, IND, Kadaster, KvK NL, RDW, Staatsbosbeheer en UWV werden met alle egards ontvangen door de Nederlandse ambassadeur in Zweden, de heer Jan Edward Craanen. Hij nodigde hen uit voor een lunch in het historische ambassadegebouw in Stockholm. Daar ontmoette het gezelschap Assoc. prof. Shirin Ahlbäck Öberg van de Universiteit van Uppsala. ’s Avonds was er een diner gepland om het 10-jarig jubileum van HPV op bescheiden wijze te vieren. Woensdagochtend stonden er een werkbezoek gepland aan het Kammarkollegiet, een agency dat in 1539 werd opgericht als de op afstand van de koninklijke macht gezette boekhouder van de Zweedse koning. In 2011 is het Kammarkollegiet verantwoordelijk is voor verschillende taken voor de agencies, van vermogensbeheer en IT-procurement naar reisverzekeringen. Opmerkelijk is dat dit naast publieke taken dus ook commerciële taken betreft. Voor ons bijzonder, maar voor Directeur Generaal (DG) van Kammarkollegiet Claes Ljungh, de gewoonste zaak van de wereld. Hierna De volgende agency was het reeds eerder genoemde Statskontoret. Hier werd het gezelschap hartelijk ontvangen door DG Yvonne Gustafsson. Het is een agency van het ministerie van Financiën. Statskontoret doet in opdracht van ministeries beleids- en bedrijfsvoeringonderzoek bij agencies. Het betreft veelal ad hoc onderzoek dat door in totaal 75 medewerkers voor de gehele “rijksoverheid” van Zweden wordt uitgevoerd.

Het werkbezoek ging verder met een lunch die door Adriana Lender, DG van Försäkringskassan werd aangeboden. De agency Försäkringskassan is vergelijkbaar met onze SVB minus de uitvoering van de AOW. Dat is recent afgesplitst naar een zelfstandige agency (Pensionsmyndigheten). Een trainee van de Nederlands ambassade vergezelde ons bij dit bezoek. ’s Avonds vond er nog een stevige discussie plaats over de positie en toekomst van HPV en de volgende ochtend werd de reis terug naar Nederland aanvaard.

De conclusies uit het werkbezoek aan Zweden luiden:

In Zweden is er meer dan in Nederland sprake van High trust. Het beleidsproces start met een commissie waarin stakeholders, dus ook de publieke dienstverlening, en ook parlementsleden zitting hebben. Die commissie buigt zich over conceptwetgeving en de uitvoeringsconsequenties. Er wordt een uitvoeringsbesluit genomen en de taak wordt aan een agency toebedeeld. De agency gaat dan zelfstandig en onafhankelijk het hoe invullen en uitvoeren. De politiek houdt dan afstand.
In Zweden blijven ministeries en toezichthouders klein. Ministeries huren personeel in bij agencies die toezichthouden. Deze twee agencies van het Ministerie van Financiën (470 medewerkers) houden toezicht op werking andere agencies. Zelf vinden de Zweden dat ze veel verantwoording moeten afleggen, maar het gaat slechts om één jaarlijkse rapportage.
In Zweden heeft men net als in Nederland met taakstellingen te maken en net als in Nederland worden deze over de schutting gegooid naar de agencies. Maar in Zweden gaan de agencies vervolgens onderhandelen over waar deze taakstelling effect krijgt en of de politiek die effecten accepteert.

Het gezelschap van HPV werd vergezeld door een journalist van PM die hiervan verslag deed in het nummer van 17 december 2010.

Zweedse lessen uit PM van 17 december 2010 (365,62 KB)